Phạm Văn Hát được ví là "Phù thủy máy nông nghiệp". Anh là một nông dân ở xã Tân Kỳ, thành phố Hải Phòng, người chỉ học hết lớp 7, nhưng sở hữu hơn 40 bằng sáng chế và đã tạo ra trên 60 loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Nghe audio chương trình "Mỗi tuần một nhân vật" tại đây:

Xưởng “Hát sáng chế” nằm cạnh mặt đường dẫn ra cánh đồng rộng bát ngát. Đây là nơi anh Phạm Văn Hát chế tạo ra hơn 60 máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống. Trong đó, 40 loại máy móc đã đăng ký bằng sáng chế và xuất khẩu sang 15 quốc gia trên thế giới.

Anh Hát vừa hoàn thiện và đăng ký bản quyền thiết bị sục khí cho chăn nuôi thủy sản. Thiết bị này mang lại hiệu quả gấp đôi so với máy móc truyền thống. Cụ thể, những chiếc máy trước đây một tiếng bơm được 20 khối nước và đẩy rộng 7m, sản phẩm của anh Hát chỉ dùng 1/3 lượng điện, nhưng lượng nước và lực đẩy xa gấp đôi. Quan trọng nhất, máy không bị ngâm dưới nước. Nếu trước đây, một cơ sở nuôi trồng thủy sản dùng hết hàng chục triệu tiền điện mỗi tháng, giờ đây họ chỉ tốn khoảng 30 triệu đồng tiền điện khi sử dụng thiết bị sục khí của Phạm Văn Hát.

Từ nông dân trồng rau thất bại đến nhà sáng chế

Con đường đến với cơ khí của anh Hát bắt nguồn từ một thất bại lớn. Từ năm 2007-2010, anh mở trang trại rau an toàn với diện tích trên 10 mẫu nhưng thất bại và mất hơn 4 tỷ đồng – một khoản tiền tương đương 100 lô đất mặt đường vào thời điểm đó.

Sau “cú ngã” ấy, anh Hát quyết định sang Israel lao động, vừa để kiếm tiền vừa để học hỏi, tìm xem mình "ngu ở cái gì mà thất bại".

Vào mùa vụ, anh Hát phải đi rải phân trên cánh đồng Israel, tất cả đều làm bằng tay. Anh ngạc nhiên vì Israel vốn là một quốc gia nổi tiếng với nền nông nghiệp hiện đại mà công đoạn rải phân vẫn làm thủ công. Sau 3 ngày lao động thủ công, mệt quá, anh đề bạt với chủ trại để chế tạo máy rải phân. Dù không biết tiếng Anh, Phạm Văn hát vẫn dùng cử chỉ vẽ lên cát và giơ hai bàn tay để mô tả "máy có thể thay thế cho 20-30 người". Dù nửa tin, nửa ngờ song chủ trại vẫn cho anh nghỉ làm để đi mua thiết bị và bắt tay vào việc chế tạo máy.

Chỉ sau hai ngày, thiết bị đầu tiên đã cho "ra lò" và thử nghiệm thành công. Hai bố con chủ trại mừng rỡ. Họ cầm hộp sơn đánh dấu lên chiếc máy chữ “H” như khẳng định rằng: đây là máy do Phạm Văn Hát chế tạo. Song, anh Hát vẫn lắc đầu “chưa hoàn hảo”.

Sau 3 lần sửa chữa, làm mới, chiếc máy hoàn hảo đã ra đời. Chủ trại thưởng nóng cho anh 10.000 đô la và tăng lương từ 19 triệu lên 50 triệu đồng một tháng. Anh Hát từ đó không phải đi làm từ 5 giờ sáng tới 7 giờ tối như trước đây, cũng không cần chấm công như những lao động khác. Thay vào đó, việc của anh là chế tạo máy móc, thiết bị.

"Muốn làm giàu, phải làm chủ"

Đang có mức thu nhập tốt ở Isarel song anh Hát đã đưa ra một quyết định bị xem là “gàn dở” lúc đó – trở về nước. Anh tính toán, với mức lương 50 triệu đồng/tháng, sẽ mất khoảng 8 năm anh mới trả hết được khoản nợ 4 tỷ đồng.

"Làm thuê không thể làm giàu, muốn làm giàu phải làm chủ", ông Hát tin rằng tiềm năng ở Việt Nam còn lớn hơn rất nhiều, khi đất nước đang bắt đầu bước vào nền nông nghiệp hiện đại, biết đến khái niệm rau an toàn. Tuy vậy, chúng ta vẫn thiếu máy móc công nghệ phục vụ nông dân. Đó chính là "kẽ hở" cho những người sáng chế như anh.

Dù gặp không ít dèm pha, bị gọi là “hão huyền”, thậm chí là "đạo nhái từ Israel", song đúng như dự tính, sau 3 năm về nước, nhờ công việc sáng chế anh đã trả hết khoản nợ 4 tỷ đồng.

Nguyên tắc vàng của anh Phạm Văn Hát khi chế tạo máy nông nghiệp rất đơn giản: ngon, bổ, rẻ. Các sản phẩm phải mang tính thực tiễn, có tính ứng dụng cao, hiệu quả và dễ sử dụng.

Anh Hát nhấn mạnh rằng mình không cần dùng đến các công nghệ phức tạp. Ví dụ, máy đặt hạt hiện đại có thể dùng nhiều chip, rơ-le, máy nén khí. Ngược lại, máy đặt hạt của anh không cần chip, rơ-le, hay máy nén khí, chỉ tiêu thụ 400 W, nhưng tốc độ đặt hạt lại nhanh gấp đôi.

Với anh Hát, không phải máy móc đắt tiền là có thể giải quyết được nhu cầu của bà con nông dân, bởi mỗi vùng lại có địa hình, cách canh tác, nhu cầu khác nhau. Thực tế, nhiều người mua máy móc, thiết bị đắt tiền của nước ngoài nhưng lại phải đưa đến nhờ anh cải tiến cho phù hợp.

Đến xưởng “Hát sáng chế” trong một buổi sáng đầu tháng 10, ông Phạm Văn Ngạn – một “đại điền” ở Hưng Yên cho biết, gia đình có hơn 20 mẫu ruộng. Ông đã sắm sửa đầy đủ máy cấy, máy gặt và lần này muốn mua một chiếc máy phun thuốc trừ sâu.

Trước đây, ông Ngạn đã mua máy phun thuốc sâu của Nhật song việc phun thuốc vẫn chưa thực sự hiệu quả, người nông dân phải phải lội ruộng để bơm thuốc. Trong khi máy của anh Hát giúp tiết kiệm công sức hơn và nhanh hơn nhiều lần.

Tương tự, ông Dương Văn Thinh (ở Hưng Yên) cho biết, việc phun thuốc thủ công bằng máy đeo lưng vừa nặng nhọc, độc hại, vừa không hiệu quả. Nếu thuê người phun thuốc, chi phí cho 20 mẫu ruộng có thể lên tới 6 triệu đồng tiền công và phải mất đến 3 ngày. Với máy phun thuốc sâu của ông Hát thì chỉ cần một buổi là xong, và việc phun thuốc sẽ đều hơn, như trải thảm.

Sau khi đến cánh đồng hơn 10 mẫu của anh Phạm Văn Hát để thử máy, ông Ngạn và ông Thinh đã “chốt” mua chiếc máy phun thuốc sâu này.

Giá trị cống hiến cao hơn lợi nhuận

Hiện nay, anh Phạm Văn Hát đã nghiên cứu, chế tạo và cải tiến hơn 60 loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống như: robot đặt hạt, máy phun thuốc sâu, máy cày hai lưỡi, máy cày bốn lưỡi, thiết bị thoát hiểm... Một trong những sản phẩm nổi bật của anh Hát là robot đặt hạt đã được xuất khẩu sang 15 quốc gia trên thế giới, bao gồm Úc, Israel, New Zealand, Canada, Bỉ, Hàn Quốc, Nhật Bản, các nước ASEAN...

Anh Hát từng được các đơn vị nước ngoài đề nghị mua lại độc quyền sáng chế hoặc mời về làm việc với mức lương cao, có lúc trên 100 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, anh từ chối vì không muốn làm “nô lệ cho đồng tiền”.

"Làm người có giá trị cho xã hội thì kinh tế có ít nhưng nó vẫn có giá trị". Nếu đi làm thuê, mình được 10 phần nhưng chỉ nhà mình được thôi. Còn nếu tạo ra sản phẩm giúp bà con, mình được 1 phần và bà con cũng được 1 phần”, anh Hát chia sẻ.

Khi được hỏi, anh có lo ngại máy móc do mình chế tạo sẽ bị đạo nhái, nông dân Phạm Văn Hát khảng khái: "Nếu sản phẩm mà có ích thì người ta mới ăn cắp, còn nếu không có giá trị thì có cho họ cũng không lấy". Anh Hát cho rằng: máy móc mình chế tạo ra nhanh chóng phổ biến ở các tỉnh thành phố chứng tỏ anh đã tìm ra được giải pháp mà xã hội đang cần.

“Bản thân là nhà sáng chế, tôi luôn tạo ra cái mới. Nếu người ta sao chép được phiên bản một, tôi đã nâng cấp lên phiên bản thứ ba”, anh Hát nói.

Tầm nhìn của anh Hát là luôn ưu tiên người Việt Nam sử dụng các sản phẩm mới đầu tiên. Khi chế tạo thành công thiết bị thoát hiểm, một số doanh nghiệp nước ngoài đã tìm đến và ngỏ ý mua sáng chế này. Song anh Hát tâm niệm “tôi sẽ chỉ chuyển giao cho thế giới sau khi đã chuyển giao cho người Việt Nam sử dụng, để thế giới biết rằng sản phẩm đó do một nông dân Việt Nam sáng chế.

Những sáng chế thiết thực phục vụ bà con nông dân đã mang lại cho anh Phạm Văn Hát nhiều giải thưởng sáng tạo, Huân chương Lao động hạng Ba do Chủ tịch nước tặng thưởng năm 2015, cùng với Bằng khen của Trung ương Hội Nông dân và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường)./.